Noktalama
İşaretleri ve Uygulaması
|
Soru
İşareti (?)
Ünlem İşareti (!)
Kısa Çizgi (-) ve Uzun Çizgi ()
Eğik Çizgi (/)
Duygu
ve düşünceleri daha açık ifade etmek, cümlenin yapısını ve duraklama
noktalarını belirlemek, okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak, sözün vurgu
ve ton gibi özelliklerini belirtmek üzere kullanılan özel işaretlere noktalama
işaretleri denir. Noktalama işaretleri, anlamı aydınlatır, yanlış
anlaşılmaların önüne geçer, okumayı kolaylaştırır.
1.
Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur:
Ne
zaman tükenecek bu yollar, arabacı? (Faruk Nafiz Çamlıbel)
Sular
mı yandı? Neden tunca benziyor mermer? (Ahmet Haşim)
2.
Bilinmeyen yer, tarih vb. durumlar için kullanılır:
Yunus
Emre (1240?-1320), (Doğum yeri:?).
3.
Bir bilginin şüpheyle karşılandığı veya kesin olmadığı
durumlarda yay ayraç (parantez)
içinde soru işareti kullanılır:
Ankara’dan
Konya’ya 1,5 (?) saatte gitmiş.
1496
(?) yılında doğan Fuzulî ...
Soru
ifadesi taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en
sona konur:
Çok
yakından mı bu sesler, çok uzaklardan mı?
Üsküdar'dan
mı, Hisar'dan mı, Kavaklar'dan mı?
(Yahya Kemal)
Ruhunu
karatan neydi, yağmur mu yağıyordu; yoksa şimşekler mi çakıyordu?
Uyarı:
mı
/ mi eki -ınca / -ince anlamında zarf-fiil işleviyle kullanıldığı
zaman soru işareti kullanılmaz: Akşam
oldu mu sürüler döner.
1
Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin
sonuna konur:
Ne
mutlu Türk’üm diyene!
(Atatürk)
Gurbet
o kadar acı
Ki
ne varsa içimde
Hepsi
bana yabancı
Hepsi
başka biçimde!
(Kemalettin
Kamu)
Hava
ne kadar da sıcak!
Aşk
olsun!
Ne
kadar akıllı adamlar var!
2.
Seslenme,hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur:
Ordular!
İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!
(Atatürk)
Ak
tolgalı beylerbeyi haykırdı: İlerle!
(Yahya Kemal)
Dur
yolcu! Bilmeden gelip bastığın
Bu
toprak bir devrin battığı yerdir.
(Necmettin
Halil Onan)
3.
Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için
ayraç içinde ünlem işareti kullanılır:
İsteseymiş
bir günde bitirirmiş (!) ama ne yazık ki vakti yokmuş(!)
Adam,
akıllı (!) olduğunu söylüyor.
1.
Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur:
Soğuktan mı
titriyordum, yoksa heyecandan, üzüntüden mi bil-
mem.
(Sait Faik)
2.
Ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için kullanılır: Örnek
olsun diye -örnek istemez ya- söylüyorum.
3.
Dil bilgisinde kökleri ve ekleri ayırmak için konur:
al-ış, dur-ak.
4.
Dil bilgisinde fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır:
al-,
oku-, yazdır-, okut-, bil-, sevdir-, anla-...
5.
Dil bilgisinde eklerin başına konur: -den, -lık, -ış,
-t, -m, -sı, -ak...
6.
Dil bilgisinde heceleri göstermek için kullanılır: a-raş-tır-ma.
7.
Kelimeler arasında “-den... –a, ve, ile, ilâ, arasında”
anlamlarını vermek üzere kullanılır:
Türkçe-Fransızca Sözlük, Aydın-İzmir yolu, Ankara-İstanbul
uçak seferleri, Türk-Alman ilişkileri, 10.30-11.30, 2000-2001
öğretim yılı.
8.
Bazı terim ve kuruluş adlarında kelimeler arasına konur:sıfat-fiil,
zarf-fiil, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Fen-Edebiyat Fakültesi.
9.
Adres yazarken semt ile şehir arasına konur: Kurtuluş-ANKARA
10.
Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır: 50-30=20
Yazıda satır
başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Buna
konuşma çizgisi de denir.
¾
Yoo, güvercinlerime
dokunmayınız, dedi.
(Yakup Kadri
Karaosmanoğlu)
Uyarı:
Konuşmalar tırnak içinde verildiği zaman uzun çizgi kullanılmaz.
1.
Şiirlerden yapılan alıntılarda, mısraların yan yana yazılması
gereken durumlarda mısraları belirlemek için kullanılır:Ne sen ,ne ben
/ Ne de hüsnünde toplanan bu mesâ / Ne de âlâm-ı fikre bir
mersâ / Olan bu mâî deniz.
(Ahmet
Haşim)
2.
Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına
konur: Altay
Sokağı, Nu:21/6
3.
Adres yazarken semt ile şehir arasına konur: Altay
Sokağı, Nu:21/6 Kurtuluş/ANKARA
4.
Dil bilgisinde eklerin farklı şekillerini göstermek için
kullanılır:-a
/-e, -an /-en, -madan / -meden.
5.
Matematikte bölme işareti olarak kullanılır: 70 / 2=35
|
